( دتے آلا چوآ )

( دتے آلا چوآ )                                    

                                      
                                                               قمرمحمود عبداﷲ

اوہ بہوں اوکھا بڑی ٹہھکی چڑھیا،اج تے ایہہ بڑی ٹہھکی اسنے آسطے ہمالیہ بنی گئی سی۔اپر اچھی اوہ بے سُرت ہوئی بہی گیا۔

’’۔۔۔۔۔اف اللہ زندگی لنگھی ایہہ ٹہھکی چڑھنیاں کدے ایڈا اوکھا نہ ہویا جتنا اج آخی ناں لک ای ترٹی گیا‘‘۔

فر باوا دِتّہ اف اف کرنا کہھار پہچیا۔تے شامی تیکر ہر نکّے بڈے کی دسیا س جئے لڑسارا وِکی گیا۔۔۔۔۔ ’’نال ایمان نے میں آپ اپنی اکھیں بابو لوکاں کی گتّے کاوز چائی نقشہ بنانا تکھیا۔۔۔۔۔آخنے سن ایتھے کالونی پیسی‘‘ّ

کریمے تے اسناں ہاسہ بنائی کہھندا۔بائی ایہہ دتہ پاغل ہوئی گیا اینویں پیا لوڑھنا۔

باوے دتے ہر خوشی غمی نی محفلے چہ ایہے ای ریل چاہڑی رکھی

’’لوکو! ہن کیہ کرسو؟اساں تے اوکھا سوکھا ویلا ٹپائی کہھنداسا ہڑی اغلی نسل کیہ کرسی؟کدھر گیسی؟مال ڈنگر کدھر گیسن؟اوکھے ویلے اک عدد بھارو ویچی تے وقت ٹپائی کہھننے ساں پر ہن۔۔۔۔۔؟

اگوں اسی کوئی جواب نہ لھبے،سارے ہسی تے پرے ہوئی آخن

’’ باوا پٹھڑیوں لہی گیا‘‘

ہاڑے جیٹھے نے دیہاڑے سن،ایدکی جیٹھ ایہہ جیہا تپیا جے دیہوں سویلے سویلے ای اگ سٹن لغی پیا،ایہہ وار تے چباریاں کوٹھیاں آلیاں ’’بڑیاں‘‘زنانیاں وی گھڑے سرے رکھی کہھندے سن ۔۔۔۔۔جے انھاں نے بور تے نلکے جواب دیئی گے سن ‘‘

شمعو تے رابو وی بہوں خُش سن ۔۔۔۔۔’’چلو انھاں بڑیاں نے بڈیار تے مُکے تے کسے گلے اچ انھاں نی اساں نال برابری ہوئی۔۔۔۔۔‘‘

باوا دتہ لڑے دار مال کھوہلی کے گیا۔۔۔۔۔بلّہیں جئے کھوہے دار ٹری گیا،دُورُو ں ای واز ماری س

’’او کڑیو!کہھٹ پانی پلاؤ‘‘

رابُو تے شمعو دونویں بوکے نپی باوے دار دوڑیاں ۔۔۔۔۔باوے پانی کیہ پینا سی؟اس کڑیاں دار بتر بتر تکھیا ،ساس جیہا ماری تے بولیا 

’’بچیو!دسنی تُساں نے میلے وی ہن مُکے ہوے ‘‘

رابو تے شمعو ہک دوہے ناں موہنہ تکھن لغی پیاں رابو آخیا

’’آ مڑے دسنی باوا ستری بتری گیا‘‘

دیہاڑے ،دیگر ویلے آر بہوں بیہلے لنگھنے گئے ۔۔۔۔۔باوے دتے بھنویں ہن رکھَے نے بکنے آلی گل جنے کھنے نال کرنی چھوڑ دتی سی۔پر وچوں اسناں جہیڑا حال سی اسی اوہ ای جانناں سی،کھوہے کولوں لنگھنیاں تے اسکی ڈوباں پین تے اوہ آخے

’’مار اوئے ساہڑے اس سانجھے بھانڈے ناں کیہ بنسی؟کالونی آلے اسکی کدوں سالم چھوڑسن؟‘‘

اک دیہاڑے شامی لڑے سوں مڑنیاں اسنی نظر کھوہے اپر پئی گئی ’’آخیں ناں کڑیاں کہھڑولی بھرنیاں۔۔۔۔۔چلو ٹہکی چڑھی تے میلہ تکھنے آں‘‘۔

اپر باوا فضل دین تے باوا دوسو بیٹھے ہوئے سن ،ترے بڈھے کہھڑولی تکھن لغی پئے ۔باوا دتہ بیٹھیاں بیٹھیاں ڈنگھیاں سوچاں چہ فر لہی گیا۔لما ساس ماری تے اتھروں سٹن لغی پیا۔

’’دتے کی تے آخی ناں اج فر اپنی زنانی ریشو یاد آگئی؟

باوے فضل دینے آخیا۔

اچرے باوے دتے کسے کی آلا ماریا ’’ایہہ باؤ جی۔۔۔۔ ایہہ باؤ جی۔۔۔ ‘‘

شہری لباس تے ماحولے ناں اک جاتک کول اچھی تے کھلتا۔

’’او دتیا!ایہہ اپرے محلے آلے جان محمد ے ناں پتر ای ناں ،اسلام آباد بڑے کالج اچ پڑھنا ای‘‘باوے دوسو دسیا

باوا دتا آخن لغا 

چنگا چنگا ۔۔۔۔۔میں سمجھیاکوئی کالونی آلا تے نیءں نا؟

باوا دوسو تے فضل دین فر ہسے۔

’’تکھو یرا اسی کالونی اچرے نیءں پہُھلی‘‘

جاتک انھاں نیاں گلاں اچ بولیا۔۔۔۔۔’’تساں ہاؤسنگ سوسائٹی نی گل کرنے او؟ایہہ لینڈ مافیا ایتھے وی پہچی رہیا۔اج ساہڑیاں زویاں کوڈیاں نے مُل خریدنے پے تے کل اساں کی ای کروڑاں نے مُل دیسن ‘‘

جاتک آخی تے کہھڑولی نال ٹرن لغی پیا۔۔۔۔۔

گل باوے دوسو تے با وے فضل دینے نی سمجھ اچ تے کوئی نہ آئی پر باوا دتہ تلیاں ملن لغی پیا۔۔۔۔۔رات ساری سوچاں اچ کُھبہ رہیا۔۔۔۔۔آخی ناں جاتک اس نے زخماں اپرلون سٹی گیاہووے ۔۔۔۔۔

فر اک دیہاڑے باوا دوسو فضل دینے نے کنے پیا۔

’’ یرا دتہّ ٹھیک ای آخنا سی اسی کوئی پکی کہُھنتر سی ۔۔۔۔۔آخنے بلڈوزر اچھی رہے تے سارا جنگل بوٹے صاف کری تے لڑے کی مدان کری سٹیا نے‘‘

کھوہے اپروی ہن ہاسیاں تے مخولاں نی جائی رَََوکے تے تنگی بال کھوہلے وے سن ۔۔۔۔۔

اک دیہاڑے شمعو اگے پیچھے لُگ مُگ تکھی کے رابو کی ساس جیہا ماری تے آخن لغی

’’ہوکو!مسیری جے ایہہ بوٹے کیکرنےءں رہے تے اساں نے کھوہے کیہہ رہنا؟دِسنی ایہہ ظالم اسی وی اٹسن‘‘

باوا دتہ تے منجی لغی گیا سی۔۔۔۔۔اسی اسرے لغے جسرے کالونی آلیاں جنگل بوٹے نئیں اسنیاں نسلاں کی کپی ٹکی شوڑیا ہووے۔

اخیری اک دیہاڑے اوہ لَک تہھروکناں تہھروکناں اٹھیا۔۔۔۔۔ ’’اوہ جامیا،اوہ دوسو،اؤے فضل دینا!اوئے تُساں سارے مری گئے او؟اٹھو مہاڑے نال پارے گراں نمبردارے کول!اُسی آخاں جے ساہڑے کھوہے کی تے نہ اٹن دیوے۔۔۔۔۔‘‘

’’ دتیا میں ساری رکھ ویچی شوڑی تے پورا مُول چاہی کہھندا۔۔۔۔۔ہن اغلے اپنی مرضی کرسن ۔۔۔۔۔نمبردارے وی صاف جواب دیئی شوڑیا۔ 

فر لڑچٹا سفید مدان بنی گیا....بلڈوزر کھوہے نے نیڑے لغی گئے ۔۔۔۔۔لوکاں نے دل تہھڑک تہھڑک کرن لغے جُثیاں چوں خون سُکے گئے ۔۔۔۔۔حرانی نال اک دوئے نے مونہہ تکن لغے۔

’’خبردار!اگے نہ ایسو،اگے ساہڑا کھوہ آ۔۔۔۔۔اساں ناں سانجھا۔۔۔۔اساں ناں صدیاں ناں سنگی ۔۔۔۔۔پہلاں اساں کی دبو۔۔۔۔۔ ‘‘ 

باوا دتہ شیرے آر گجیاتے ہور لوکاں کی وی ہٹھ پیا۔۔۔۔۔ ہور پنجاہ سٹھ بندے وی باوے نال مونڈے جوڑی کے کھوہے نے پڑے اگے کھلی رہے،بلڈوزر بند ہوئی گئے ۔۔۔۔۔کمے آلے بندے جی ٹی روڈ آلے پاسے اپنے ڈیرے دار ٹری گئے۔فر تے لوکاں باوے دتے کی کندھاہڑے ا پرچائی کہھندا تے گراہیں اچ ہر پاسے باوا دتہ ،باوا دتہ ہون لغی پئی۔

اگلے دیہاڑے باوا دتہ گرائیں نے جاتکاں کی کہھنی کے کھوہے اپر پہچی گیا۔ادھروں اج ترئیاں نی جائی پنج بلڈوزر لھتے ۔۔۔۔۔ چار پنج بابو ٹائپ بندے تے پندرہ سولہ پلس آلے وی انھاں نال سن۔

انھاں چوں اک بندہ اگے ہویا تے اُچی جائی کھلی کے آخن لغا۔۔۔۔۔

’’لوگو ! یہ رقبہ ہماری ہاؤسنگ سوسائٹی نے خرید لیاہے۔اب ہم اس کے مالک ہیں اور جیسا چاہیں اس میں ردو بدل کریں،اگر کوئی شخص ہمارے مزاحم ہوا تو ہم اس کے خلاف قانونی کارروائی کرینگے۔۔۔۔۔‘‘

’’جناب تُساں ساہڑے کھوہے کی نہ اٹو!اساں نے پیو دادے وی اسناں پانی پینے رہے ۔۔۔۔۔ تُساں ساہڑا لڑ مدان بنائی کہھندا۔۔۔۔۔ اساں ناں کھوہ تے چھوڑو ۔۔۔۔۔ ‘‘ باوا دتہ اسنی گل اچ بولیا۔

پر اگوں اوہ باؤ ذرے ہور اچی وازے نال گجیا!

’’دیکھیں جی !اس کنویں سے پانچ چھ سو گز آگے تک ہمارے رقبے کی حدود ہیں ۔اور یہ سارا نشیبی ایریا ہے اسکی بھرائی ہوگی جس کی وجہ سے یہ کنواں لازماًمتاثر ہو گا۔۔۔۔۔۔ویسے بھی اب یہ کنواں آپ کے کسی کام کا نہیں ۔۔۔۔۔کیونکہ ہم اپنے رقبے کے گرد بونڈری وال تعمیر کریں گے ۔۔۔۔۔ کل ہمارے چیف انجینئرصاحب سائیٹ کے معائنے کے لیئے آرہے ہیں۔۔۔۔۔ ہمیں بہت سا کام کرناہے ۔۔۔۔۔ مہربانی فر ماکر آپ ہمیں کام کرنے دیں۔

فر اس مشیناں چلنے ناں اشارہ کیتا تے پلس آلے وی ڈانگاں کہھنی کے نیڑے ہوئی گئے۔

باوے دتے نے اتھروں ٹہھی پئے تے اس جاتکاں کی ہتھ جوڑی آخیا

’’پترو!اپنے کہھراں دار مڑی جلو۔۔۔۔۔ ہن ساہڑے وسے نا ں روگ نیں رہیا انھاں نال مقاولہ کرنا۔انھاں نے ہتھ بہوں لمّے اے ۔۔۔۔۔ اینویں کسے ناں پتر نہ ضائع ہوئی گچھے؟‘‘اس ساریاں کی گرایں دار ٹوریا تے پچھے پچھے آپوں ‘‘

ٹہکی نے تھلّے کھلی کے اس ہک وارپچھے مڑی کھوہے دار تکھیا۔۔۔۔۔اسی اسرے لغاجسرے کھوہے نی جائی اسنی قبر بنی ہووے۔۔۔۔۔اوہ دو قدم ٹریا پر کتھوں؟تھہڑپ کری ٹہھی پیا۔۔۔۔۔جاتکاں چائی تے کہھار کھڑیا۔

ڈنڈ پئی گئی جے باوے دتے نی گچی پہھجی گئی۔ڈاکٹر آخیا ۔۔۔۔۔

’’انھاں کی فالج پیا،دماغے نی رگ پھٹی گئی نے ۔۔۔۔۔بچنا اوکھا آس۔‘‘

فر ساریاں اوٹھ ہلنے تکھے ۔۔۔۔۔ تے باوے فضل دینے آخیا 

’’کلمہ پڑھیاس ۔۔۔۔۔ تساں وی کلمہ پڑھو۔لآاِلٰہ الَّا اللہ۔۔۔۔‘باوا جاما بولیا۔۔۔۔۔ختم ہوئی گئے ۔۔۔۔۔ بہوں سوکھی جان نکلی س جسرے آخی ناں کسے مَکھنے چوں بال کڈھیا ہووے ۔۔۔۔۔ بندہ ای بہوں ہیرا سی۔

ادھر باوے دتے نی سامی اپر مٹی پئی ۔۔۔۔۔۔ تے ادھر کالونی آلیاں کھوہ اٹی شوڑیا۔

دوئے دیہاڑے کسے کھوہے داراوکڑی کے تکھیاتے اسی کھوہے آلی جائی کنڈھور اک پانی دسیا۔۔۔۔۔ اسنیاں ٹہھانہہ نکلی گئیاں تے آخیاس

’’باوا دتہ کھوہے نے پانیئے چوں اُمبھی اُمبھی پیا اپر اشناں اے ‘‘

۔۔۔۔۔۔تے ہن مُتاں لنگھی گئیاں۔۔۔۔۔ لڑے اچ کوٹھیاں چھتن گئیاں۔۔۔۔۔ کھوہے آلی جائی پارک بنی گیا۔۔۔۔۔پر اُتھوں پانی ناں امبھاہ نیں بند ہویا۔

قمرمحمود عبداﷲ

دُوئی بوتل

دُوئی بوتل

  قمرمحمود عبداﷲ 

اوہ تے آخی ناں اج سُولی ٹنگیا ہووے ۔۔۔۔۔ کہھار آلے پاسے تے اِسنے پیر ای نہ پین جسرے کِسے اسنے راہے چہ پلیار دئی شوڑیا ہوئے ۔۔۔۔۔۔ سوچاں نی پہھاری پنڈھ چائی اُف اُف کری 

جُلناں سی پئیا۔

۔۔۔۔۔۔ ’’ راتی اُس مھاڑا پھَکّا چُکّا نئیں چھوڑیا ۔۔۔۔۔۔ ایڈی اگے لنگھی گئی اشکر میں اسنے کہھار آلہ تے ہے ای ناں ۔۔۔۔۔ منیا مھاڑی ایہہ عادت ماڑی اے ۔۔۔۔۔ اسی پتہ اے مھاڑے آسطے اس عادت کی چھوڑنا پہاڑ پرتنے آلی گل اے ۔۔۔۔۔ پر اوہ اُٹھی کے دئی شوڑنی ایڈی بے سنتی ؟ دو پہھیڑیاں نال ہتھ جُڑی گئے ۔۔۔۔۔ پڑ ہُن ؟ ہُن دوہاں چوں ہک ای رہسی ۔۔۔۔۔۔ اِسی تے پرے راہ لاساں ۔۔۔۔۔ بہوں ہوئی گئی ۔۔۔۔۔۔ ہن ناہس مندیوں آخیا ۔۔۔۔ اُس ڈہنگا جیہا ساس ماریا ۔۔۔۔۔۔ متھے اپروں پرسیو پُونجیاس ۔۔۔۔۔ روئے چہ دو ترے وار اکھاں چہمکائی کے دِلے نال پکا فیصلہ کری کے ذرے ترکھے قدم چائے س ۔۔۔۔۔۔ اندروں اُسی ہِک ہور واز آئی ۔۔۔۔۔۔ اس فر کن تہھرے آخی ناں اسنی بے ہور کُجھ بانے ہون ۔ 
’’ تونہہ کینئیاں نئیں اپنی غلطی منناں ؟ ۔۔۔۔۔۔ نالے چور تے نالے چترا۔۔۔۔۔؟ ایہہ تہاڑا ای بھلہ سوچنی کوئی تہاڑی دُشمن اے ۔۔۔۔۔؟ 
۔۔۔۔۔۔ فر اسنی زنان کند بنی اسنے اگے کھلی رہی ۔
’’ خدا رسول ؐناں واسطہ ای بندہ بن ۔۔۔۔۔۔ تہاڑیاں کُڑیاں جوان ہن ۔۔۔۔۔۔ ا للہ سہکی سہکی تُکی پنجاں تہھیاں اپروں پُتر دِتا اُسناں تے خیال کر ۔۔۔۔۔۔ ‘‘
۔۔۔۔۔۔ فِر اسنا اَکّلا تے لاڈلا پُتر فیصل اسنے اگے اچھی رہیا ۔۔۔۔۔۔ اسی اسرے لغا جسرے اوہ رونا ہووے ۔۔۔۔۔۔ اُسی رونیاں تے رُلیاں تکھی کے زنانی کی راہ دسنے آلی گل وی اُسی پہاڑ پرتنا ای لغی ۔ 
اس دوئے ہتھ سرے اپر مارے ۔۔۔۔۔۔ اُسنے تے جُثے چوں جسرے ساہ تران ای سنمبھی گیا ہووے یا فر اوہ چکی نے دو پُڑاں چہ اَچھی دلن گیا ہووے ۔ 
۔۔۔۔۔ کہھار اَچھن سار نسیم لم سلم پئی گیا جسرے اوہ دفتروں نئیں بہوں لمّا پینڈا ماری پرتیا ہووے ۔۔۔۔۔۔ اسنے کہھرے اپروں اچرے رات آلی لڑائی نے پچھانویں لتھے نئیں سن ۔
اُسنے اپنے متھے اپر کہھوراں، اسنے کہھار آلی نی بُوتھی چڑھی ہوئی تے اسنیاں کُڑیاں نے رنگ اُڈرے ہوئے سن چُپ گڑُپ جسرے سَپ سونگھی گیا ہووے نے ہاں نِکا فیصل تے اگے نالوں وی ودھ خُشی تے جوش نال پیو کی ملیا نسیم ساس جیہا ماری کے پترے نے متھے کی چمیا اُسی کول بہال کہنداس تے دلے چہ آخیاس ۔ 
’’ اس کہھار چوں بس ایہہ پتر ای مہاڑا دردی آ شکر ہویا جے ایہہ کڑیاں آر ماؤ ناں مندا نئیں کرنا ‘‘ 
۔۔۔۔۔ راتے فر کالی چادر کھلاری کہندی نسیم خفکانے چہ پاسے مارے تے اُف اُف کرے نیندر اج وی اُسنے نیڑے نہ اچھے جسرے آخی ناں اوہ وی ہور کہھار آلیاں نے پرالے اُس نال رُسی رہی ہووے ۔۔۔۔۔ ایہہ نیندر وی اج کل نے بندیاں آر بہوں مطلبی تے غرضی ہوئی گئی بندہ سوکھا ہووے تے مغروں نئیں لہنی اوکھا ہووے تے نیڑیوں نئیں لنگھنی ۔
پیو کی ایڈی خفگی تے بے آرامی چہ تکھی کے اسنے کول ستا فیصل اُٹھی بہی گیا تے پیو نے مونہے اپر ہتھ رکھی بولیا ۔ 
’’ ابو تُساں سونے کیئیاں نیں ؟ ‘‘ 
اس پترے نے مونہے اپر پیار دئی آخیا 
’’ پتر اکھ ای نئیں لغنی تونہہ سئی رہو ‘‘
وچوں اسناں کلیجہ سوا سیر ہوئی گیا تے اُسی ہُن پکا یقین ہوئی گیا سی جے سارے کہھار چوں ہک پتر ای اس ناں متر اے جسی مہاڑی ایڈی فکر اے مہاڑے نال اچرے جاگنا پئیا ۔ 
نکا پاسہ پرتی سئی رہیا نسیم چوخا چر اُسی تھبوکنا ں رہیا نکے کی ڈہنگی نیندر اچ سمجھی کے پاسہ پرتیاس اسنے دلے چہ فر ہول اُٹھن لغی پئے مغز شاں شاں کرن لغی پیاس تنگی چہ فر اُف اُف کرن لغی پئیا فیصل فر اُٹھی بئی گیا پیو نے مونہہ اپر ہتھ رکھی گوشہ کیتاس ۔ 
’’ ابو ! میں تُساں نی چیز چھپائی رکھی ہوئی ‘‘ 
نسیم ہکّا بکّا ہوئی بت بنی اُسی تکھن لغا ایڈی ہمت نہ س رہی جے پچھے تونہہ مہاڑے آسطے کہیڑی چیزچھپائی رکھی ہوئی ۔ اچرے نکا آپوں اُٹھیا دبے پیر بڑی صندوقے دار ٹُریا بِنڈے نی واز سُنی کن کھلے کری کہندیس پر فر ہمت کری صندوقے پِچھوں اپنے سکول نی پانی آلی بوتل کُرتے ہیٹھ کری کے آیا بوتل بہوں راز داری جیہی نال پیو نے ہتھ اچ دئی کے فر گوشہ جیہا کیتاس ۔
’’ ابو ایہہ کہھنو تُساں اسے ماریاں چاچے گاموں نے ڈیرے گشنے او ناں ؟ میکی کہلا چھوڑی کے ۔۔۔۔۔ ہُن تُساں ایہہ کم ایتھے ای کری کہھنے کرو اینویں چرکے اشنے او تے فر امی ڈنڈ رولا کرنی نیں ‘‘ 
۔۔۔۔۔۔ پتر ایہہ کیہہ آ ؟ نسیم ساہ چھکی پچھیا ۔ 
اچرے نسیم نے کہھار آلی وی اُٹھی پیو پترے کول آرہی ۔ ماؤ کی مغر تکھی فیصل یرکی گیا تھر کمنی لغی گئیس تے چنڈ مُکا ہونے سوں پہلاں ای بولیا ۔ 
۔۔۔۔۔۔ ’’امی تُساں آپوں روز آخنے او ناں جے ابو موتر پین گیا ای چھہٹے کی آ رہسی آ تے میں اج ابو آسطے ساری دیہاڑی ناں موتر اس بوتل اچ رکھیا ۔۔۔۔۔۔ ‘‘ 
اُسنی گل اچر توڑنئیں سی چڑھی اُسنی ما ء جتی چائی اُس دار دوڑی جسرے اِل چوچے اپر اشنی ۔ نسیم پترے کی اپنے پچھے چھپائی کے بولیا 
’’ نہ ۔۔۔۔۔نہ زیبی اسی نہ مار ایہہ بچہ آ تے بچہ سچا ہونا ‘‘ 
فر اُس الماری چوں دارو نی بوتل کڈھی دوئے بوتلاں ہتھ اچ نپی پترے کی نال کہنی باہر اچھی رہیا ۔ شراب نی بوتل نالی اچ لٹی اپروں موتر نی بوتل روہڑی کے بولیا 
’’ فیصل پتر ! اج سوں بعد میں موتر نہ پینا اسی چنگے لوگ نئیں پینے ‘‘ 
فر جسلے اُس پترے نے متھے کی چُمیا اسناں سارا روکا تے ہُسڑھ مکی گیا سی اُسنی نظر ساہمنے کھلتی زیبی اپر پئی اسنے اوٹھاں اپرکِھڑی مسکراہٹ اچ کُھبی گیا اج جیہڑی زیبی اسنے ساہمنے سی اسنے نین نقشے ای کُجھ ہور سن ۔ 

قمرمحمود عبداﷲ

ہک سی میاں ادھا ۔۔۔۔۔

  
     ہک سی میاں ادھا ۔۔۔۔۔                                            

قمرمحمود عبداﷲ                                                      

بہوں کمال شے سی میاں ادھا۔۔۔۔۔جماندرو تھلّہ تہھڑماریا ہویا سیس۔دوہاں لتاں سوں معذور۔اسے ماریاں لوک اسی میاں ادھا آخنے سن۔۔۔۔۔پر اوہ آخنا ہونا سی
’’اللہ ہوراں مھاڑے ہتھ تے نیءں نا موڑے اسناں لکھ لکھ شکرجے دماغ سہی سالم رکھیاس ایہہ بگڑی گچھے تے بندہ پوراوی ہووے تے کسے کاری ناں نیءں ہونا۔فراسناں کروڑ شکرجے مھاڑاہک ہور پرزہ خراب نیءں کیتاس۔۔۔۔۔جینارہوے مھاڑاضمیر ۔۔۔۔۔لتاں نیءں س دتیاں تے او جانے لتاں آلیاں کولوں پینڈے تے رہواں دوہے لکّنے پھرنے‘‘
میاں ادھا بہوں سوہنا لخناں (لکھنا)سی اسرے ای تصبیراں بنان چہ وی اسنے سوں پچھے بس ای سی تے کمال ایہہ جے اسنیاں تصبیراں بولنیاں سن۔۔۔۔۔گلاں باتاں کرنیاں سن،سچیاں گلاں کرنیاں سن ۔سرچڑھی کے بولنیاں سن تے آخنیاں سن جے
’’ سچ نہ بولاں تے تصبیراں تے بندیاں جے فرق کہیڑا؟‘‘
۔۔۔۔۔ ہر پاسے بھلے بھلے ہوئی لوکاں اسی بہوں داد تحسین دتی تے اساں نے لوک ایہہ کجھ ای دے سکنے ہور دین آسطے انھاں کول ہے ای کیہہ آ؟
اسنی شہرت اپر تک چلی گئی فر میاں ادھے کی سرکاری چھٹی ملی۔۔۔۔۔ہک سرکاری تے بہوں اُچی تقریب چہ شریک ہون نی۔
اُس محفل چہ جانے نی بہوں تیاری کیتی آخے
’’میں اجیہی تصبیر نال کھڑساں جے اساں نی رہتل نے خداں نیاں اکھاں کہھلی گیسن تے انھاں نے اصلی چہرے تے ملک بنان نے سارے مقصد چمکارے ماری دسن‘‘
میں بہوں آخیا ذرے تصبیر تے دس پر کوئی نہ دسی س تے آخیاس
. 
’’پہلاں دساں تے ساری چس مکی گیسی آپوں اخبار چہ تکھی کہھنسیں ‘‘
میں اسی بہوں سمجھایا۔۔۔۔باز آ باز۔۔۔۔۔تے بہوں چنگا نہ بن تے بہوں سچ نہ بول۔۔۔۔۔سچ بہوں کوڑا (کڑوا)ہونا ای اگے ہی پائنچیوں کہھٹ ایں تے بوٹ نے ہک ٹھہڈے نی مار ایں۔۔۔۔۔۔‘‘
میاں ہور مھاڑی اس گل اپر بہوں غصے ہوئی گئے سوّے گہٹ ہوئی تے بولے
’’بس کر ۔۔۔۔۔شوہدیا،بزدلا!تہاڑے اپر وی پلستر چڑھی گیا۔۔۔۔چھہوٹھ تے فریب ناں پلستر۔۔۔۔۔ایہہ پلستر تے سیمنٹ بجری کولوں وی ڈاہڈا ہونا مٹی نے بنے بندے کی سیال پتھر کری شوڑنا۔۔۔۔۔ نہ حُب ۔۔۔۔ نہ اخلاص۔۔۔۔نہ کسے ناں درد نہ ہمدردی تے نہ چنگی مندی نی تمیز۔۔۔۔۔شکر ہویاجے مھاڑیاں لتاں کوئی نئیں ۔۔۔۔۔اوہ وی خورے سچ آخیاں کمن آر تہاڑے آر۔۔۔۔؟
میاں ادّھا سرکاری تقریب چہ گیا پر مڑی کوئی نہ آیا پتہ نئیں اسی زویں کھاگئی یا اسمان کجھ پتہ نہ لغا‘‘
۔۔۔۔۔۔۔فر شہرکولوں جنگل چہ ہک لاش لبھی جس اپر ادّھے نی پوری تصویر نی کینوس سی ۔کینوس لہو نال بھہری ہوئی سی تے ہک پہکھا کاں کینوس نے تھلے وڑی کے اسنیاں اکھاں کھان نی کوشش پیئا کرنا سی ۔۔۔۔۔جے اسنے تھلے تہھڑاپر ماس ہے کوئی نئیں سی۔
قمرمحمود عبداﷲ

INDICES OR EXPONANTS

 Indices

Exponant Laws

An index number is a number which is appears in the power. The power, also known as the index, it tells us how many times we have to multiply the number by itself. For example, 2⁴ means that you have to multiply 2 by itself four times = 2×2×2×2 = 16.

 Important rules of indices

1)                               y^a × y^b = y^a+b

Examples

2⁵ × 2⁸ = 2¹³

5⁴ × 5^-3 = 5¹

2)                                 y^a ÷ y^b= y^a-b

Examples

3¹⁰ ÷ 3⁴ = 3⁶

7³ ÷ 7⁵ = 7^-2

3)                                  y ^-b = 1/y^b

Examples

2^-3 = 1/2³ = 1/8

4-1 = 1/4

4)                                y^m/n = (ⁿ√y)^m

Examples

25^1/2 = √25 = 5

8^2/3 = (³√8)² = 4

5)                                  (yⁿ)^m = y^nm

Example

2⁵ + 8⁴

= 2⁵ + (2³)⁴

= 2⁵ + 2¹²

6)                               y⁰ = 1

Example

5⁰ = 1

                                                           by:  Sir BAQAR

                                     

Sets Definition and Notations

Set:           

        What is a set? A set is a well-defined collection of distinct objects. Each object in a set is known as a member an element of the set. The elements may be ANYTHING!. The sets are denoted by capital letters A, B, C etc and  the elements of sets are denoted by small letters for e.g x, y ,z . For example if I talk about the Set A of all positive even numbers below 10, my set would consist the elements : A= {2,4,6,8}

                   

         

Equal Sets:

                   Two sets A and B are equal if they have exactly the same elements in them are called and written as A=B

 equal sets .

Finite set:

                A set having limited number of elements is called finite set. For example

                                 A={2,4,6,8,10}

Infinite set:

                A set having unlimited number of elements is called in finite set. For example

                                A={2,4,6,8,10…………………}

Null or Empty Set:

                               A set having no element is called a null set or an empty set. It is denoted by { } or ∅.

Subset:

            If every element in Set A is also in Set B, then Set A is called a subset of Set B and denoted by  A⊆ B
Absolute or Epsilon or Universal set     :              

                                                       It is denoted by 'є' or ‘U’. A set that contains all those sets which are given. For example  if I talk about Sets A and B. Then these sets will actually be the subsets of the universal set. Universal set holds great importance for it can be used to impose restrictions so that the elements in the sub-set can be kept within limits. For e.g if I say the universal set has numbers 1 to 10 only. Then I add that Set A (part of that universal set) is made up of odd numbers. Its elements would be : 1,3,5,7,9 . It would stop at 9 even though 11,13 onwards are also odd numbers. Why? Because you have to stay within the limits of the universal!

 Operations on sets:

                                Suppose we have four sets - A, B, C, and D. Let these sets be defined as follows:  

                              A = {2,3}; B = {1, 2}; C= {2, 3, 4}; and D = {1, 2, 3, 4}.

 Union of Two Sets:

                     The union of two sets A and B  is the set that has all the elements present in A or B or both of the two sets.  It is denoted by A ∪ B. For example

                                                   A U B = {1,2,3}

 Intersection of Two Sets:

                                    The intersection of two sets A and B  is the set that has all the elements present in A and B both.  It is denoted by A ∩ B. For example

                                                    C ∩ D= {2,3,4}

Intersection of sets

By: Baqar Ali